Rekompensata za mienie zabużańskie nadal możliwa
Należy przypomnieć, że ustawa z 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa „zabużańska”) daje możliwość uzyskania rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Polski, a więc za majątek utracony na dawnych Kresach. W praktyce uprawniony może otrzymać świadczenie pieniężne odpowiadające 20 proc. wartości pozostawionego majątku. Wspomnieć należy także, że wartość pozostawionych nieruchomości określa się według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen na dzień sporządzenia wyceny (to jest aktualnych w 2026 roku cen nieruchomości). Powyższe sprawia, że chociaż możliwa do uzyskania rekompensata wynosi „zaledwie” 20 % wartości pozostawionego majątku, to jednak bazując na aktualnych cenach nieruchomości mowa tutaj o kwotach niebagatelnych. Jak bowiem wskazuje portal Wprost Biznes łącznie zabużanie otrzymali rekompensaty w wysokości ponad 5 miliardów złotych, z czego tylko w zeszłym roku wypłacono 1181 rekompensat o łącznej wartości 83,7 mln zł.
Upływ terminu niczego jeszcze nie przekreśla
Ustawa zabużańska przewidywała, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty może nastąpić do dnia 31 grudnia 2008 roku. Późniejszy wyrok Trybunału Konstytucyjnego i nowelizacja ustawy zabużańskiej sprawiły, że dla pewnej kategorii spraw zabużańskich otwarty został dodatkowy termin na składanie wniosków do dnia 27 sierpnia 2014 roku. Obecnie kluczowe jest więc ustalenie, czy któryś ze spadkobierców właściciela majątku zabużańskiego nie wystąpił z takim wnioskiem przed 31 grudnia 2008 roku. Co istotne dla zachowania terminu wystarczające było nadanie pisma pocztą w dniu 31 grudnia 2008 roku. Ponadto wniosek nie musiał był skierowany do wojewody. Nawet w przypadku skierowania wniosku do niewłaściwego organu administracji publicznej termin na złożenie wniosku zostałby zachowany, zaś błędnie określony adresat powinien przekazać wniosek wojewodzie. Istotne było także to, aby z treści wynikało żądanie wnioskodawcy w przedmiocie uzyskania rekompensaty lub odszkodowania za dany majątek nieruchomy pozostawiony na terenach dawnej II Rzeczypospolitej.
Dawniejsze możliwości rekompensaty
Wspomnieć należy także o tym, że jeszcze przed wejściem w życie ustawy zabużańskiej z 2005 roku istniały pewne formy rekompensaty finansowej za mienie pozostawione na Kresach. Jednym z najważniejszych mechanizmów było zaliczenie wartości pozostawionego mienia zabużańskiego na poczet ceny zakupu nieruchomości w Polsce, co przez lata stanowiło realną formę częściowego zadośćuczynienia. Ustawa zabużańska z 2005 roku nie przekreśliła tych wcześniejszych spraw, lecz zgodnie z jej postanowieniami postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte na podstawie tych wcześniejszych przepisów i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy zabużańskiej, miały być kontynuowane w oparciu o przepisy ustawy zabużańskiej. Oznacza to, że w przypadku wszczęcia postępowania np. jeszcze w latach 90. XX wieku i ich nie zakończenia przed 2005 rokiem, postępowanie takie zasadniczo powinno toczyć się dalej jako postępowanie z ustawy zabużańskiej. W przypadku wniosków składanych przed 2005 rokiem ważne jest ustalenie, czy doszło do skierowania takiego wniosku, czy sprawa została formalnie zakończona oraz czy doszło do przekazania sprawy wojewodzie po wejściu w życie ustawy zabużańskiej.
Wciąż otwarte postępowania
Z powyższego wynika, że zarówno postępowania wszczęte czy to jeszcze w latach 90., czy też na początku XX wieku na podstawie wcześniejszych przepisów, jak również sprawy rozpoczęte przed końcem 2008 roku już na podstawie ustawy zabużańskiej z 2005 roku, mogą nadal pozostawać w toku. Kluczowe jest to, czy właściciel lub któryś z jego spadkobierców złożył przed dniem 31 grudnia 2008 roku stosowny wniosek oraz czy nie doszło do formalnego zakończenia postępowania, np. poprzez jego umorzenie lub pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Jeżeli wniosek został złożony w jakiejkolwiek dopuszczalnej formie i do dziś nie został rozpoznany, istnieje realna możliwość uzyskania rekompensaty, jeżeli zostały spełnione przesłanki przewidziane ustawą zabużańską.
Sprawy zalegające w urzędach
Jak wynika z praktyki naszej Kancelarii, w urzędach wojewódzkich nadal mogą znajdować się i znajdują się sprawy, w których wniosek został złożony w terminie ustawowym, ale z różnych powodów wniosek taki nie został rozpoznany, ani nie doszło do formalnego zakończenia postępowania. Tego rodzaju sytuacje nie są rzadkością, zwłaszcza gdy dokumentacja była przekazywana między urzędami albo sprawa utknęła na etapie wstępnych wyjaśnień. Nie można wykluczyć także sytuacji, w której pomimo złożenia wniosku w ustawowym terminie de facto od 2008 roku organ administracji publicznej nie podjął żadnych realnych działań w sprawie. Należy podkreślić, iż w komunikatach publikowanych na stronach poszczególnych urzędów wojewódzkich wojewodowie wprost proszą o zgłaszanie się osób lub spadkobierców osób, które ubiegały się o rekompensatę za mienie zabużańskie. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy wnioski składano m.in. do urzędów rejonowych, starostw czy urzędów gmin w trybie przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy zabużańskiej z 2005 roku.
Doświadczenie kancelarii
Kancelaria Obrębski Adwokaci i Radcowie Prawni posiada bogate doświadczenie w sprawach rekompensat za mienie zabużańskie, zaś wiele z prowadzonych przez nas spraw zakończyło się sukcesem i wypłatą rekompensat na rzecz zabużan. Także obecnie w 2026 roku prowadzimy sprawy, w których wnioskodawcy złożyli wniosek przed 31 grudnia 2008 roku i nie doszło do formalnego zakończenia wszczętego postępowania. Wśród tych spraw są także takie, w których wniosek od końca 2008 roku faktycznie „przeleżał” w aktach urzędu wojewódzkiego, a sprawa utknęła na etapie wyjaśnień wnioskodawcy co do charakteru złożonego przez niego wniosku. Powyższe pokazuje, że spadkobiercy zabużan mogą nadal liczyć na uzyskanie stosownej rekompensaty. Niezbędne jest tutaj uzyskanie wśród krewnych informacji, o tym czy właściciel pozostawionego majątku lub któryś z jego spadkobierców nie wystąpił wobec organów administracji ze stosownym żądaniem przed dniem 31 grudnia 2008 roku. Pozyskanie takich wstępnych informacji może znacząco ułatwić dalsze postępowanie w sprawie. Nasza Kancelaria oferuje nie tylko reprezentację w samej sprawie zabużańskiej, przeprowadzenie kwerend w archiwach polskich i zagranicznych celem pozyskania dowodów niezbędnych dla wykazania przysługiwania prawa do rekompensaty, ale także możliwość przeprowadzenia wstępnego rozpoznania w urzędach wojewódzkich, czy doszło do złożenia stosownego wniosku, analizy akt oraz ustalenia, czy postępowanie zostało zakończone, czy też nadal formalnie pozostaje w toku.
Dlaczego warto? Sprawy zabużańskie często dotyczą możliwości uzyskania rekompensat o wymiernej wartości. Dlatego też ponowne przeanalizowanie kwestii możliwości jej uzyskania może mieć dla spadkobierców właścicieli majątków ogromne znaczenie. Nawet jeśli przez lata wydawało się, że temat jest już zamknięty, w praktyce może okazać się, że prawo do rekompensaty nadal przysługuje, gdyż doszło do złożenia stosownego wniosku, który aż do dzisiaj nie został rozpoznany. Fakt złożenia wniosku i brak formalnego zakończenia postępowania obliguje zaś właściwego miejscowo wojewodę do rozpoznania sprawy. W przypadku zaś pozytywnego zakończenia postępowania zabużanom przysługuje wypłata rekompensaty wynoszącej 20% wartości pozostawionych nieruchomości według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen nieruchomości aktualnie obowiązujących.
